Libya Meclisi Türkiye ile deniz yetki mutabakatını onayladı

Türkçe · English · Français

Libya Meclisi Türkiye ile deniz yetki mutabakatını onayladı

Stratigma Daily • Stratigma Daily • • PDF İndir

Libya Temsilciler Meclisinin onayıyla Türkiye-Libya deniz yetki alanları mutabakatı, Libya'daki iki rakip siyasi merkezin de desteklediği bir belge hâline geldi; Yunanistan ve Avrupa Birliği (AB) ise itirazlarını sürdürüyor.

Libya'nın doğu merkezli parlamentosu Temsilciler Meclisi, 20 Ekim 2026 Salı günü Bingazi'de toplanarak Türkiye ile Libya arasında 2019'da imzalanan deniz yetki alanları mutabakatını oy birliğiyle onayladı. Anadolu Ajansı (AA) ve Reuters'ın aktardığına göre Meclis aynı oturumda 2020'de aldığı iki kararı da kaldırdı. Kararlardan biri, Türkiye ile imzalanan deniz yetki alanları ile güvenlik ve askerî iş birliği mutabakatlarının onayını reddetmişti; diğeri Ankara ile siyasi ilişkilerin kesilmesini öngörüyordu.

Meclisin kararıyla mutabakata Libya içinden yöneltilen en güçlü itiraz ortadan kalktı. Türkiye Dışişleri Bakanlığı kararı aynı gün memnuniyetle karşıladı. Yunanistan Dışişleri Bakanlığı ve AB ise mutabakatı geçersiz saydıklarını yineledi.

Kararın arka planı

Mutabakat neyi düzenliyor

Deniz yetki alanları mutabakatı, 27 Kasım 2019'da Türkiye ile o dönem Trablus'ta görev yapan Ulusal Mutabakat Hükümeti (UMH) arasında imzalandı. Belge, iki ülke arasında Akdeniz'deki deniz yetki alanlarının, yani kıta sahanlığı ile münhasır ekonomik bölgenin sınırını çiziyor. Bu alanlar, bir ülkenin deniz yatağındaki petrol ve doğal gaz gibi kaynaklar üzerinde hak iddia edebileceği bölgeleri belirliyor.

İmza, Halife Hafter komutasındaki Libya Ulusal Ordusunun (LUO) Trablus'a yönelik askerî harekâtının sürdüğü bir döneme denk geldi. Türkiye o sırada UMH'yi destekliyordu ve aynı gün bu hükümetle güvenlik ve askerî iş birliği mutabakatı da imzaladı. Temsilciler Meclisi 2020'de her iki mutabakatı da reddetti.

UMH'nin yerini 2021'de Abdulhamid Dibeybe'nin başbakanlığındaki Ulusal Birlik Hükümeti aldı. Deniz yetki alanları mutabakatı, hükümet değişikliğinden sonra da Libya'da yalnızca Trablus'taki kurumların sahip çıktığı bir belge olarak kaldı.

Libya'daki bölünme ve Ankara'nın doğuyla temasları

Libya 2014'ten bu yana iki merkez arasında bölünmüş durumda. Batıda, başkent Trablus'ta uluslararası alanda tanınan Ulusal Birlik Hükümeti bulunuyor. Doğuda ise Bingazi merkezli ayrı bir hükümet ve LUO etkili; Temsilciler Meclisi de bu yapıyla birlikte hareket ediyor. Aralık 2021'de yapılması planlanan seçimler gerçekleştirilemedi.

Ankara son yıllarda doğudaki yönetimle de temaslarını artırdı. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 11-12 Ağustos 2026'daki Libya ziyaretinde Trablus'ta Başbakan Dibeybe ile, Bingazi'de ise Halife Hafter ve o dönem Meclis Başkanı olan Akile Salih ile görüştü. Aynı ay Libyalı taraflar, Birleşmiş Milletler (BM) himayesinde vardıkları uzlaşmayla seçimlerin en geç 24 ay içinde yapılmasını hedef olarak belirledi.

Oylamadan yaklaşık iki hafta önce Meclis Başkanlığında da değişiklik oldu. Meclis 6 Ekim'de, 2014'ten bu yana başkanlığı yürüten Akile Salih'in yerine Tobruk milletvekili Salihin Abdunnebi'yi başkan seçti. Salih, bu oturumu resmî saymadığını açıkladı. Salih, mutabakatın Meclis onayı olmadan imzalandığını belirterek belgeyi geçersiz sayanların başında geliyordu. Yeni Meclis Başkanı Abdunnebi ise Meclisin Libya-Türkiye Parlamentolar Arası Dostluk Komitesine başkanlık ediyordu.

Tarafların tutumu

Türkiye Dışişleri Bakanlığı, mutabakatın "uluslararası hukuk ve hakkaniyet ilkeleri temelinde iki ülkenin karşılıklı hak ve menfaatlerini" gözettiğini belirtti. Bakanlık, Türkiye'nin Akdeniz'de istikrar için ortaklarıyla çalışmayı sürdüreceğini de açıkladı. Karar Trablus'ta da olumlu karşılandı. Associated Press'e (AP) göre Ulusal Birlik Hükümetinin Dışişleri Bakanlığı, AA'ya göre de Trablus'taki danışma organı Devlet Yüksek Konseyi onaydan memnuniyet duyduklarını açıkladı.

Yunanistan Dışişleri Bakanlığı, Meclis kararının mutabakatı hukuken geçerli kılmadığını açıkladı. Atina'ya göre deniz yetki alanı sınırı ancak kıyıları karşı karşıya ya da yan yana olan devletler arasında çizilebilir. Yunanistan, Türkiye ile Libya kıyılarının bu durumda olmadığını ve iki kıyı arasında kalan Girit gibi Yunan adalarının deniz yetki alanı hakkının yok sayıldığını savunuyor. Bakanlık, ortaklarını ve müttefiklerini bilgilendirdiğini, egemenlik haklarını korumak için uygun gördüğü adımları atacağını bildirdi.

Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen de mutabakatın taraf olmayan devletlerin egemenlik haklarını ihlal ettiğini ve AB'nin 2019'da açıkladığı tutumun değişmediğini belirtti. Von der Leyen, Yunanistan ve Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ile dayanışma içinde olduklarını vurguladı.

Mısır ise Libya'da doğudaki yönetimi ve Hafter'i destekleyen başlıca ülkelerden biri. Kahire 2019'da mutabakata karşı çıkmış, Ağustos 2020'de Yunanistan ile kısmi bir deniz yetki alanı anlaşması imzalamıştı. Mısır Dışişleri Bakanı Bedr Abdulati, oylama günü Yunan mevkidaşı Yorgos Yerapetritis ile Doğu Akdeniz'i görüştü. AP'ye göre bu görüşmeye ilişkin açıklamada oylamaya doğrudan değinilmedi.

Onay neyi değiştiriyor

Mutabakata Libya içinden yöneltilen başlıca itiraz, belgenin Meclis onayından geçmemiş olmasıydı. 20 Ekim kararıyla bu itiraz ortadan kalktı. Bugün hem doğudaki Meclis hem de Trablus'taki hükümet ve Devlet Yüksek Konseyi mutabakatı destekliyor. Bu durum, Libya'da seçimlerden sonra kurulacak bir hükümetin mutabakattan geri dönmesini de zorlaştırabilir.

Uluslararası uyuşmazlığın esası ise değişmedi. Türkiye, mutabakatın uluslararası hukuka ve hakkaniyet ilkesine uygun olduğunu savunuyor. Yunanistan belgenin deniz hukukuna aykırı olduğunu ve adaların deniz yetki alanı hakkını yok saydığını ileri sürüyor; AB de mutabakatın taraf olmayan devletlerin egemenlik haklarını ihlal ettiği görüşünde. Libya Meclisinin kararı bu hukuki tartışmayı sona erdirmiyor. Ancak Libya'nın tutumuna, ülkenin bölünmüş olmasını gerekçe göstererek itiraz etmek artık daha zor.

Karar, Mısır için de yeni bir durum yaratıyor. Kahire'nin Libya'da desteklediği doğudaki Meclis, Mısır'ın 2019'da karşı çıktığı bir mutabakatı onaylamış oldu.

Kararın pratik sonucu, deniz alanlarındaki arama çalışmalarında görülecek. Libya Ulusal Petrol Kurumu (İngilizce kısaltmasıyla NOC) ile Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO), Haziran 2025'te Libya açıklarındaki dört deniz sahasında jeolojik ve jeofizik çalışma yapılması için bir anlaşma imzalamıştı. Bu tür çalışmalar, petrol ve doğal gaz aramalarının ilk aşamasını oluşturuyor.

İzlenecek başlıklar

Yunanistan'ın atacağını açıkladığı adımların içeriği henüz belli değil. NOC ile TPAO arasındaki çalışmaların kapsamı ve takvimi, onayın sahaya nasıl yansıyacağını gösterecek. Mısır'ın, Yunanistan ile yaptığı 2020 anlaşmasını ve doğu Libya'daki ortaklarını birlikte gözeterek nasıl bir tutum alacağı da izlenecek.

Libya'daki seçim süreci, mutabakatı ileride hangi hükümetin uygulayacağını da belirleyecek. Libya dosyasındaki bir sonraki uluslararası adım BM Güvenlik Konseyinde atılacak. Yunanistan, 2025-2026 döneminde Konseyin geçici üyesi ve ekim ayında dönem başkanlığını yürütüyor. BM Libya Destek Misyonunun (İngilizce kısaltmasıyla UNSMIL) görev süresi 31 Ekim 2026'da doluyor; Konseyin bu konudaki oylamayı ay sonunda yapması bekleniyor.

Kaynaklar

Diğer Stratejik Raporlar